topmenu

 

დმანისის რაიონის ისტორიული ძეგლები
There are no translations available.

<უკან დაბრუნება

დმანისის რაიონი თავისი ისტორიული წარსულით ქვემო ქართლის ერთერთი უმნიშვნელოვანესი რეგიონია, სადაც გამოვლენილია ისტორიისა და წინარე ისტორიის ყველა პერიოდი. ამაზე მეტყველებს როგორც ისტორიული წყაროები (ქართული და უცხოური), ისე მრავალრიცხოვანი და მრავალფეროვანი არქეოლოგიური მასალა. ამ მხრივ დმანისის რეგიონი უნიკალურია. მიუხედავად იმისა, რომ დმანისის რეგიონი მთელ ქვემო ქართლთან ერთად ხანგრძლივი დროით სხვადასხვა დამპყრობლების (არაბები, თურქ-სელჩუკები, მონღოლები, ირანელები, ოსმალები და სხვ.) ბატონობის ქვეშ იყო, მაინც შეინარჩუნა ქართული ფესვები და მტრისგან განთავისუფლების შემდეგ სწრაფად ხდებოდა ქართული ეკონომიკის, კულტურის აღდგენა-აღორძინება. მეცნიერების, სპეციალისტების მიერ დადგენილია, რომ ქართული კულტურის აკვანი ქვემო ქართლში დაირწა. უძველესი ქართული ქრიტიანული (მათ შორის უძველესი წარწერიანი) ძეგლების სიუხვით და მრავალფეროვნებით განსაკუთრებით გამოირჩევა დმანისის რაიონი. დმანისის რეგიონის (მთელ ქვემო ქართლთან ერთად) სიძლიერეს ბოლო მოუღო თემურ-ლენგის მრავალჯერადმა ამაოხრებელმა შემოსევებმა. ამიტომ XV საუკუნიდან იგი თითქმის მთლიანად განადგურდა. XVI საუკუნიდან მოყოლებული ამ მხარის აღორძინებას შეეცადა ბარათაშვილთა საგვარეულო, მაგრამ XVII-XVIII საუკუნეებში ირანელთა და თურქთა განუწყვეტელმა შემოსევებმა (ამას ლეკთა თარეშიც თან ერთვოდა), უამრავი აქაური მცხოვრები იმსხვერპლა და XVIII საუკუნის ბოლოს დმანისი ფაქტიურად დაცარიელდა. ოდესღაც მჭიდროდ დასახლებული და ეკონომიურად ძლიერი რეგიონი და მისი ცენტრი ქალაქი დმანისი გაპარტახებულ მხარედ იქცა და დაცარიელდა.

http://www.boom.ge/cached.php?id=438930&idx=0&q=დღეისათვის


დმანისის რაიონის ისტორიული ძეგლები (ქვემო ქართლი)

  1. ამამლოს თამარის ეკლესია  (XII ს. 41°16′33″N 44°14′45″E)
  2. ამაღლების (VII-VIIIსს.)
  3. ნასოფლარ აბულმუგის წყარო (XVIII ს.)
  4. ამბარლოს (1032წ.)
  5. ახის წმინდა ღვთისმშობელი, ახის ციხე ეკლესიასთან ერთად, ახის ამაღლების ეკლესია
  6. ბახჩალარის (XI ს.)
  7. ბოსლების წმ.სამების ეკლესია (XII-XIII სს.)
  8. ბრმასოფლის წმინდა გიორგი და მეორე ეკლესიის ნანგრევები
  9. ბუჩქების ღვთისმშობლის საყდარი
  10. განახლების ამაღლების ეკლესია (6-7 სს.), განახლების წმინდა ელიას ეკლესია (1032 წ.)
  11. განთიადის (ყალამშა X-XIსს.)განთიადის ეკლესია, სასაფლაოს სტელები, განთიადის ჯვართამაღლება (მე-19 ს.)
  12. გორას წმინდა მარიამი, წმ.გიორგის ეკლესია
  13. დიდი გომარეთის ეკლესიები (შუა საუკ.) -
    1. გომარეთის პეტრიანთ საყდარი (კუხის ეკლესია - 1014-1022 წწ.)
    2. ლამაზი საყდარი (ერთნავიანი ეკლესია, კოშკი, სასახლე, ბჭე, გალავანი და სხვა ნაგებობანი (XII-XIII სს.), სოფ. დიდი გომარეთი
    3. გომარეთის დანგრეული ეკლესია და შავი საყდარი (ეგრისის კომპლექსი) X-XIII სს.
    4. შავსაყდრების სამი ეკლესია (ნათლისმცემელი, ღვთისმშობელი და წმ.ნიკოლოზი),
    5. გომარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია (XIII-XIV სს.) დიდი გომარეთის წმ.გიორგის ეკლესია (კვირიკე),
    6. წვერის წმინდა გიორგის ეკლესია (XI ს.) სოფ.გომარეთი
    7. დიდი გომარეთის ყიფიაანთ საყდარი (XII ს.)
    8. გომარეთის სეიფაანთ საყდარის ეკლესია და (ჭოჭიანში, ”თამარის სამწირველი”) (41°30′40″N 44°08′50″E)
    9. ფიჭვების ხევის საყდარი (VIII-IX სს.)
    10. გომარეთის ბექირაანთ საყდარი (განვითარებული შუა საუკუნეები)
    11. ქვაჯვარა (განვითარებული შუა საუკუნეები)
    12. გომარეთის ყაზლარ ქილის ეკლესია (X-XI სს.)
    13. გომარეთის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია (XVIII ს.)
    14. გომარეთის ჭოჭიანი ეკლესია (X-XI სს.)
    15. პატარა გომარეთის ერთნავიანი ეკლესია (XI ს.),
    16. პატარა გომარეთის ღვთისმშობლის ეკლ. (XI ს.)
    17. გომარეთის შორშილეთის კომპლექსი (ეკლესია და სამრეკლო) გვიანი შუა საუკუნეები
    18. გომარეთის ამაღლების ეკლესია,
    19. დიდი გომარეთის დანგრეული ეკლესია - სიხუაანთ სამება, სიხუაანთ საყდარი (1034 წელი)
    20. დიდი გომარეთის ხიზაანთ საყდარი,
    21. დიდი გომარეთის ურმაანთ ეკლესია - მარიამი,
    22. დიდი გომარეთის ფირაანთ ეკლესია (კუხის წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია),
    23. დიდი გომარეთის სამადაანთ ეკლესია წმ.გიორგი,
    24. დიდი გომარეთის გაბრიელანთ ეკლესია - წმ.გიორგი,
    25. დიდი გომარეთის შიბააშიანთ სტელები - "კვირაცხოველი", კვირაცხოველი (VI-VII სს),
    26. გომარეთის საკრებულოს ტერიტორიაზე ჩათახის ხეობაში ლიპარიტისუბნის - ”ოქროს საყდრები”,
    27. გომარეთის ღვთისმშობლის ეკლესია (განვითარებული შუა საუკუნეები),
    28. გომარეთის წმ.ნიკოლოზის ეკლესია  (X ს.),
    29. ეკლესია სამალავი
  14. დიდი დმანისის ეკლესია (X ს.)
  15. დმანისის (ბაშკიჩეთის) შუა საუკუნეების ქარვასლა და ეკლესიები (სასაფლაოს ეკლესია, დმანისის ეზოს ეკლესია, ეკლესია და ქარვასლა)
  16. დმანისის ნაქალაქარი (VII-XIII სს.), სიონი და სხვ ეკლესიები, ციხე და სხვ დმანისის სიონი, პატარა დმანისის წმინდა მარინეს ეკლესია, სამრეკლო, გალავანი, აბანო და სხვა ნაგებობანი, ნაქალაქარი 1213-1222 წწ, 41°20′11″N 44°20′34″E ,
  17. დმანისის წმინდა მარინე, დმანისის წმინდა ღვთისმშობელი (XIX ს.),
  18. დმანისის ძირის ეკლესია (გვიანი შუა საუკუნეები)
  19. პატარა დმანისის წმინდა ბარბარე, პატარა დმანისის საყდრის ქედის ეკლესია (XIII ს.) სოფ.პატარა დმანისი
  20. ნაეკლესიარი დიდი კვირაცხოველი (გვიანი შუა საუკუნეები)
  21. დიდი დმანისის პატარა კვირაცხოვლის ეკლესია (გვიანი შუა საუკუნეები)
  22. დიდი დმანისის აბულბუგის ეკლესია და აბულბუგის აბანო (გვიანი შუა საუკუნეები)
  23. ეგრისის კომპლექსი იხ. გომარეთი
  24. ვაკის ეკლესია (ადრე შუა საუკუნეები)
  25. ვარდისუბნის მონასტერი (ეკლესია, სატრაპეზო და სხვა ნაგებობანი) შუა სს.
  26. ველისპირის ფორცღლის ეკლესია(ადრე შუა საუკუნეები, სოფ. ველისპირი), ველისპირის წმინდა დემეტრეს ეკლესია (VIII-IX სს.) 41°28′41″N 44°06′18″E, ველისპირის წმინდა დემეტრე, ველისპირის წმინდა გიორგის ეკლესია (1888 წ.)
  27. ზემო ოროზმანის ეკლესია (XII-XVIII სს.) 41°18′24″N 44°11′58″E
  28. ზემო ყარაბულახის (X-XI სს). ეკლესია, ისტორიული ხიდი და საყდარი 41°28′41″N 44°06′18″E, ორთაშუა ეგრისი (X ს.)
  29. კაკლიანის ღვთის. (XI ს.) ეკლესიები, კაკლიანის ერთნავიანი ეკლესია (XI ს.), კაკლიანის წმ.გიორგის ეკლესია (XII-XIII სს.), ედიშერაანთ საყდარი (XI ს.)
  30. კამიშლოს ეკლესია (გვიანი შუა სს.)
  31. მამიშლოს დარეჯანის ეკლესია (ადრე შუა სს., სოფ. მამიშლო), მამიშლოს ბირინჯი ქიღმას ეკლესია (VIII-IX სს.) 41°17′51″N 44°16′28″E
  32. მამულას ეკლესიები
    1. მამულას ღვთისმშობლის ეკლესია (IX-X სს.) სოფ. მამულა,
    2. მამულას რევაზაშენის ეკლესია (VIII-IX სს.),
    3. მამულას ღვთისმშობლის ეკლესია სასაფლაოზე (განვით. შუა სს.),
    4. მამულას წმ.მარინეს ეკლესია (XII ს.),
    5. პანტიანის ეკლესია (შუა სს.),
    6. პანტიანის ნასოფლარის ეკლესია (გვიანი შუა სს.),
    7. პანტიანის ნასოფლარის ღვთისმშობლის ეკლ. (განვით. შუა სს.),
    8. მამულას ციხესიმაგრე (ადრე შუა სს.)
  33. მაშავერას წმ. გიორგი (გვიანი შუა სს.) სოფ. მაშავერა, მაშავერის ეკლესია (გვიანი შუა სს.)
  34. მონასტერი "ლამაზი საყდარი" (XIII ს.) დიდი გომარეთის მიდამოებში)
  35. მსხალნარის ღვთისმშობელი
  36. ორმაშენის ეკლესია (XI ს., სოფ. ორმაშენი), შორშოლეთის ნასოფლარის ეკლესია (გვიანი შუა სს.), სოფ. ორმაშენი
  37. ოროზმანის ეკლესია (ქვემო ოროზმანის ეკლესია (IX-X სს.), 41°18′24″N 44°11′58″E)
  38. პატარა ურუთის მონასტერი, ოფრეთის გუმბათიანი ტაძარი, ოფრეთის ეკლესია და სხვა ნაგებობანი (შუა სს.) სოფ. ოფრეთი
  39. პანტიანის ნამოსახლარი იხ. მამულა
  40. პატარა გომარეთის ღვთისმშობლის ეკლესია (იხ. გომარეთი)
  41. პეტრიანთ საყდარი (კუხის ეკლესია)
  42. რევაზაშენის ეკლესიები, (ზურტაკეტის ველი)
  43. საკირეს ბერძნული ეკლესია, ფერიცვალების ეკლესია, წმ.გიორგი, საკირეს ხიდი, საკირეს ყიზილკილისა (წითელი საყდარი, ყიზილ-ქილისის ეკლესია (VIII-IX სს.) 41°15′44″N 44°17′13″E, სოფ. საკირე საკირის წმ.ილიას ეკლესია (XIX ს).
  44. სარკინეთის წმ.ბარბარეს ეკლესია, (ლაპიდ.წარწ), ეკლესია - ”შვიდი ძმა”. (შუა სს.), სოფ. სარკინეთი, სარკინეთის წმ.ბასილის ეკლესია (VIII-IX სს.), 41°29′51″N 44°07′35″E, სარკინეთის ამაღლების ეკლესია (VIII-IX სს.), 41°29′53″N 44°07′48″E, სარკინეთის სამების ეკლესია (VII-VIII სს.), სარკინეთის ედიქილისის საყდარი (გვიანი შუა სს.)
  45. სარკის წმინდა გიორგი
  46. სალამალექის ქარვასლა (XII-XIII სს.), 41°26′55″N 44°00′25″E სოფ. პირველი სალამალექი, სალამალექის გატეხილი საყდარი (განვით. შუა სს.)
  47. საფარლოს ეკლესია (VIII-IX სს.) სოფ. საფარლო, საფარლოს ქილისა ბოიწუს ეკლესია (VIII-IX სს.)
  48. საფუტკრის კლდეები
  49. საჯის ეკლესია (განვ. შუა სს.), 41°26′15″N 44°11′40″E-სოფ. საჯა), საჯის სამი ეკლესია (X-XI სს.), 41°26′18″N 44°11′43″E, საჯის ერთნავიანი ეკლესია (XI ს.)
  50. ტნუსის თეკენების საყდარი (გვიანი შუა სს.), სოფ. ტნუსი, ტნუსის მალხაზის საყდარი (X ს) ტნუსის შველის ეკლესია და სამრეკლო (1688 წ.)
  51. უკანგორის ეკლესია (გვიანი შუა სს.), უკანგორის ორკარიანი ეკლესია (ადრეული შუა სს.) უკანგორის დამბლუტის ხეობის ეკლესია (გვიანი შუა სს.)
  52. ქვემო ყარაბულახის ეკლესიები: ნაეკლესიარი (IX-X სს.) 41°25′56″N 44°08′00″E, წმ.სალომეს ეკლესია (1718 წ.), წმ.გიორგის ეკლესია (1040 წ.)
  53. ქვემო ოროზმანის ეკლესია (IX-X სს.), 41°18′24″N 44°11′58″E
  54. შახმარლოს ეკლესია (XI ს.), 41°20′28″N 44°08′09″E, სოფ. შახმარლო, შახმარლოს ქოროღლის ეკლესია, გამოქვაბული ადრე შუა სს.
  55. შინდილიარის ეკლესია (VII ს., სოფ. შინდილიარი), შინდილიარის ლუკა მახარობლის ეკლესია (ადრე შუა სს.)
  56. წვერის წმინდა გიორგი, ქვაჯვარი
  57. წმინდა დემეტრეს ეკლესია (X-XIსს.)
  58. ყიზილქილისის წითელი საყდარის ნაეკლესიარი (გვიანი შუა სს. - სოფ.ყიზილქილისა)
  59. ქვაჯვარი წვერის წმინდა გიორგის და ღვთისმშობლის შობის მამათა მონასტერი
  60. ჯავახის სტელები, ჯავახის წმ.გიორგის ეკლესია (გვიანი შუა სს.), სოფ. ჯავახი