topmenu
მთავარი
ეპარქიები
ეკლესია-მონასტრები
ციხე-ქალაქები
უძველესი საქართველო
ექსპონატები
მითები და ლეგენდები
საქართველოს მეფეები
მემატიანე
ტრადიციები და სიმბოლიკა
ქართველები
ენა და დამწერლობა
პროზა და პოეზია
სიმღერები, საგალობლები
სიახლეები, აღმოჩენები
საინტერესო სტატიები
ბმულები, ბიბლიოგრაფია
ქართული იარაღი
რუკები და მარშრუტები
ბუნება
ფორუმი
ჩვენს შესახებ
rukebi
ეკლესია - მონასტრები
ეკლესია - მონასტრები
ეკლესია - მონასტრები
ეკლესია - მონასტრები

 

აფხაზეთის ისტორიული ძეგლები
There are no translations available.

<უკან დაბრუნება

აფხაზეთის ისტორიული ძეგლები

  • 1. აბაათა
  • 2. ილორის წმ. გიორგის ეკლესია

ქალაქი სოხუმი და სოხუმის რაიონის ძეგლები

  1. სოხუმის საკათედრო ტაძარი – 1915 წ., ქ. სოხუმი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Sukhumi Cathedral – 1915, city of Sukhumi (Cultural Heritage Monument)
  2. დიოსკურიას ციხე
  3. ეკლესია – XIX ს., ქ. სოხუმი Church – XIX c., city of Sukhumi
  4. ბესლეთის ხიდი
  5. წმ. გიორგის ეკლესია – ადრე შუა საუკუნეები – XIX ს., სოფ ბესლეთი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) St. George’s Church – Early Middle Ages – XIX c., village of Besleti (Cultural Heritage Monument)
  6. წმ. დემეტრეს ეკლესია – XX ს., სოფ. ზემო ბირცხა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) St. Demetre’s Church – XX c., village of Zemo Birtskha (Cultural Heritage Monument) ეკლესია – განვითარებული შუა საუკუნეები, სოფ. ბესლეთი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church – High Middle Ages, village of Besleti (Cultural Heritage Monument)
  7. ეკლესია – განვითარებული შუა საუკუნეები, სოფ. ბესლეთი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church – High Middle Ages, village of Besleti (Cultural Heritage Monument)
  8. ღმრთისმშობლის ნაეკლესიარი – შუა საუკუნეები, სოფ. ქვემო ბირცხა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Ruins of the Church of the Mother of God – Middle Ages, village of Kvemo Birtskha (Cultural Heritage Monument)
  9. წმ. გიორგის ეკლესია – XX ს., სოფ. პავლოვსკოე (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) St. George’s Church – XX c., village of Pavlovskoe (Cultural Heritage Monument)
  10. ღმრთისმშობლის ნაეკლესიარი – განვითარებული შუა საუკუნეები, სოფ. ოდიში (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Ruins of the Church of the Mother of God – High Middle Ages, village of Odishi (Cultural Heritage Monument)
  11. წმ. ილიას ეკლესია – XX ს., სოფ. ნახშირა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) St. Ilia’s Church – XX c., village of Nakhshira (Cultural Heritage Monument)
  12. წმ. პანაიას ნაეკლესიარი – შუა საუკუნეები, სოფ. ნახშირა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Ruins of St. Panaia’s Church – Middle Ages, village of Nakhshira (Cultural Heritage Monument)
  13. ფერისცვალების ეკლესია – XIX ს., სოფ. მთისკალთა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church of the Transfiguration (Peristsvaleba) – XIX c., village of Mtiskalta (Cultural Heritage Monument)
  14. ეკლესიის ნანგრევები – XIX-XX სს., სოფ. მთისკალთა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church ruins – XIX-XX cc., village of Mtiskalta (Cultural Heritage Monument)
  15. ეკლესია – XIX-XX სს., სოფ. კელასური (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church – XIX-XX cc., village of Kelasuri (Cultural Heritage Monument)
  16. ნაეკლესიარი – ადრე შუა საუკუნეები, სოფ. ზემო იაშთხვა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church ruins – Early Middle Ages, village of Zemo Iashtkhva (Cultural Heritage Monument)
  17. იოანე ოქროპირის ეკლესია – ადრე შუა საუკუნეები, სოფ. კამანი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church of St. John Chrysostom – Early Middle Ages, Village of Kamani (Cultural Heritage Monument)
  18. ეკლესია – XIX ს., სოფ. ზემო ეშერა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church – XIX c., village of Zemo Eshera (Cultural Heritage Monument)
  19. ეკლესია – განვითარებული შუა საუკუნეები, სოფ. ეშერა Church – High Middle Ages, village of Eshera
  20. წმ. გიორგის ეკლესია – XIX ს., სოფ. ახალშენი St. George’s Church – XIX c., village of Akhalsheni
  21. წმ. თევდორეს ეკლესია – ადრე შუა საუკუნეები, სოფ. ახალშენი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) St. Theodore’s Church – Early Middle Ages, village of Akhalsheni (Cultural Heritage Monument)
  22. წმ. ელიას ეკლესია – 1910 წ., სოფ. ამზარა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) St. Elijah’s Church – 1910, village of Amzara (Cultural Heritage Monument)
  23. წმ. ილიას ეკლესია – XX ს., სოფ. ბირჯა St. Ilia’s Church – XX c., village of Birja
  24. ღმრთისმშობლის ეკლესია – XX ს., სოფ. პეტროვსკოე Church of the Mother of God – XX c., village of Petrovskoe
  25. არქიტექტურული კომპლექსი – ადრე შუა საუკუნეები, სოფ. კელასური Architectural Complex – Early Middle Ages, village of Kelasuri
  26. ეკლესია – XIX ს., სოფ. გვარდა Church – XIX c., village of Gvarda
  27. ეკლესია – XIX ს., სოფ. ოდიში Church – XIX c., village of Odishi
  28. ეკლესია ოხვამე – XIX- XX სს., სოფ. შრომა Okhvame Church – XIX-XX cc., village of Shroma
  29. არქიტექტურული კომპლექსი – განვითარებული შუა საუკუნეები, სოფ. კელასური Architectural Complex – High Middle Ages, village of Kelasuri
  30. წმ. ხარლაპის ეკლესია – 1911 წ. სოფ. ლეკუხონა St. Charalambos Church – 1911, village of Lekukhona



ოჩამჩირის რაიონი

  1. ბედიის მონასტერი – X-XIV სს., სოფ. აგუბედიის მიდამოები (ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლი) 0 Bedia Monastery – X-XIV cc., village of Agubedia area (Monument of National Importance)
  2. ილორის წმ. გიორგის ეკლესია – XI ს., სოფ. ილორი (ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლი) - St. George’s Church – XI c., village of Ilori (Monument of National Importance)
  3. არქიტექტურული კომპლექსი – X ს., სოფ. მოქვი (ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლი) Architectural Complex – X c., village of Mokvi (Monument of National Importance)
  4. ადაგუას მთის ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ჯგერდა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) - Adagua Mountain Church – Middle Ages, village of Jgerda (Cultural Heritage Monument) მოქვის მონასტერი
  5. ეკლესია „აბაა“ – შუა საუკუნეები, სოფ. ფოქვეში (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) - “Abaa” Church – Middle Ages, village of Pokveshi (Cultural Heritage Monument)
  6. ბესლახუბის ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ბესლახუბი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church – Middle Ages, village of Beslakhubi (Cultural Heritage Monument)
  7. ლაშქენდარის ეკლესია – ადრე შუა საუკუნეები, ქ. ტყვარჩელის მიდამოები - Lashkendari Church – Early Middle Ages, town of Tkvarcheli area
  8. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. აჯამფაზარა Church – Middle Ages, village of Ajampazra
  9. ნაეკლესიარი – შუა საუკუნეები, სოფ. არადუ Church ruins – Middle Ages, village of Aradu
  10. ნაეკლესიარი – შუა საუკუნეები, სოფ. გუფი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church ruins – Middle Ages, village of Gufi (Cultural Heritage Monument)
  11. ნაეკლესიარი – შუა საუკუნეები, სოფ. ფოქვეში Church ruins – Middle Ages, village of Pokveshi
  12. ნაეკლესიარი – შუა საუკუნეები, სოფ. ფოქვეში Church ruins – Middle Ages, village of Pokveshi
  13. ფკალის მთის ეკლესია – VI-VII სს., სოფ. ჯგერდა Phkali Mountain Church – VI-VII cc., village of Jgerda
  14. ეკლესია მარმალაბაა – გვიანი შუა საუკუნეები, სოფ. აძიუბჟა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) - Marmalabaa Church – Late Middle Ages, village of Adzyubzha (Cultural Heritage Monument)
  15. წმ. გიორგის ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ბედია St. George’s Church – Middle Ages, village of Bedia
  16. ეკლესია – გვიანი შუა საუკუნეები, სოფ. აბაჟვახუ Church – Late Middle Ages, village of Abazhvakhu
  17. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ზაგანი Church – Middle Ages, village of Zagani
  18. ეკლესია „ფიჭუ ოხვამე“ – გვიანი შუა საუკუნეები, სოფ. მიშველი Church “Pichu Okhvame” – Late Middle Ages, village of Mishveli
  19. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. მოქვის მიდამოები Church – Middle Ages, village of Mokvi area
  20. ეკლესია – გვიანი შუა საუკუნეები, სოფ. ჯირღული Church – Late Middle Ages, village of Jirghuli
  21. ქიაჩის ეკლესია – ადრე შუა საუკუნეები, სოფ. კვიტოული Kiachi Church – Early Middle Ages, village of Kvitouli
  22. ჯვარი პატიოსნის ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ჭლოუ - Jvari Patiosani Church – Middle Ages, village of Chlow
  23. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. მარმარისკარი Church – Middle Ages, village of Marmariskari
  24. წმ. გიორგის ეკლესია – XIX ს., სოფ. ათარა - St. George’s Church – XIX c., village of Atara
  25. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ღვადა - Church – Middle Ages, village of Ghvada
  26. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. კაციჰაბლა - Church – Middle Ages, village of Katsihabla
  27. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ტამიში - Church – Middle Ages, village of Tamishi
  28. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. კვიტოული - Church – Middle Ages, village of Kvitouli
  29. ეკლესია „მურ-აბა“ – შუა საუკუნეები, სოფ. ფოქვეში - “Mur-Aba” Church – Middle Ages, village of Pokveshi


გალის რაიონის ისტორიული ძეგლები

  1. გუდავა (IV ს.)
  2. ჩხორთოლი (IX-X სს. მიჯნა)
  3. მწკელიკარი (X ს.)
  4. ღუმურიში (XI ს.)
  5. გალის რაიონის ისტორიული ძეგლები
  6. გუდავა (IV ს.) წმ. ბარბარეს ეკლესია – VI-VII სს., სოფ. გუდავა St. Barbara’s Church – VI-VII cc., village of Gudava
  7. ჩხორთოლი (IX-X სს. მიჯნა)
  8. სოფ. ჩხორთოლის ეკლესია – XIX ს. (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church – XIX c., village of Chkhortoli (Cultural Heritage Monument)
  9. მწკელიკარი (X ს.)
  10. ღუმურიშის ეკლესია (XI ს.)
  11. ღუმურიშის ეკლესია – XIX ს. (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) - Church – XIX c., village of Ghumurishi (Cultural Heritage Monument)
  12. ნაბაკევის ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ნაბაკევი (Church – Middle Ages, village of Nabakevi)
  13. საბერიოს ეკლესია (საშარაშიო) – შუა საუკუნეები, სოფ. საბერიო Church (Sasharashio) – Middle Ages, village of Saberio
  14. ეკლესია (ჩქოტუების) – გვიანი შუა საუკუნეები, სოფ. საბერიო Church (Chkotuebi) – Late Middle Ages, village of Saberio
  15. თაგილონის არქიტექტურული კომპლექსი – XVII–XIX სს., სოფ. თაგილონი Architectural Complex – XVII-XIX cc., village of Tagiloni
  16. ჩხორთოლის ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ჩხორთოლი Church – Middle Ages, village of Chkhortoli
  17. ფშაურის ეკლესია – XIV ს., სოფ. ფშაური Church – XIV c., village of Pshauri
  18. შეშელეთის ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. შეშელეთი Church – Middle Ages, village of Shesheleti
  19. ფიჩორის ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ფიჩორი Church – Middle Ages, village of Pichori
  20. წმ. გიორგის ეკლესია – გვიანი შუა საუკუნეები, სოფ. მეგობრობა (St. George’s Church – Late Middle Ages, village of Megobroba)
  21. (საგერგაიოს) ეკლესია – XI ს., სოფ. ღუმურიში (Sagergaio) Church – XI c., village of Ghumurishi
  22. ხარების ეკლესია – XIX ს., სოფ. ოქუმი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church of the Annunciation – XIX c., village of Okumi (Cultural Heritage Monument)
  23. წარჩეს ნათლისღების ეკლესია – XIX ს., სოფ. წარჩე (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) - Tsarche Epiphany Church – XIX c., village of Tsarche (Cultural Heritage Monument)
  24. სოფ. ჭუბურხინჯის წმ. გიორგის ეკლესია – XIX ს., (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) St. George’s Church – XIX c., village of Chuburkhinji (Cultural Heritage Monument)
  25. სოფ. ჭუბურხინჯის ეკლესია – XIX ს., Church – XIX c., village of Chuburkhinji (Before the Russia-Georgia war 1992-1993)
  26. თაგილონის ეკლესია – შუა საუკუნეები,
  27. წკელიკარის ეკლესია – განვითარებული შუა საუკუნეები, სოფ. რეჩხი Tskelikari Church – High Middle Ages, village of Rechkhi
  28. წმ. ბარბარეს ეკლესია – XVIII ს., სოფ. დიხაზურგი St. Barbara’s Church – XVIII c., village of Dikhazurgi
  29. მთავარანგელოზის ეკლესია „ფიჭერისტე“ – შუა საუკუნეები, სოფ. წარჩე (Church of the Archangel “Phicheriste” – Middle Ages, village of Tsarche)
  30. ეკლესია – XIX ს., სოფ. მახუნჯია Church – XIX c., village of Makhunjia
  31. ეკლესია – XX ს., სოფ. რეჩხი Church – XX c., village of Rechkhi
  32. ეკლესია – XIX ს., სოფ. ცხირი Church – XIX c., village of Tskhiri

 



გუდაუთის რაიონი

  1. ახალი ათონის სვიმონ კანანელის ეკლესია
  2. ახალი ათონის (ივერიის მთის) მონასტერი
  3. დოლმენები
  4. ბზიფის ციხე
  5. ლიხნის კომპლექსი
  6. ლიხნის ეკლესია აბა-ათა
  7. ამბარას სამეკლესიიანი ბაზილიკა
  8.  

     

    გულრიფშის რაიონი

 

  1. დრანდის გუმბათიანი ეკლესია VI-VII სს., სოფ. დრანდა
  2. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. პოლტავა- ალექსანდროვსკოე Church – Middle Ages, village of Poltava- Alexandrovskoye
  3. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ბაღმარანი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) - Church – Middle Ages, village of Baghmarani (Cultural Heritage Monument)
  4. არქიტექტურული კომპლექსი – ადრე შუა საუკუნეები, სოფ. წებელდა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) - Architectural Complex – Early Middle Ages, village of Tsebelda (Cultural Heritage Monument)
  5. ეკლესია – XIX საუკუნის დასაწყისი, სოფ. აზანთა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) - Church – the beginning of the XIX century, village of Azanta (Cultural Heritage Monument)
  6. ეკლესია – 1898 წ., სოფ. ბაღმარანი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church – 1898, village of Baghmarani (Cultural Heritage Monument)
  7. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ბაღმარანი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church – Middle Ages, village of Baghmarani (Cultural Heritage Monument)
  8. ეკლესია – XIX ს., სოფ. ზემო შაფი (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) - Church – XIX c., village of Zemo Shafi (Cultural Heritage Monument)
  9. ეკლესია – XIX ს., დაბა გულრიფში (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) - Church – XIX c., Daba Gulripshi (Cultural Heritage Monument)
  10. ეკლესია – XIX საუკუნის მეორე ნახევარი, სოფ. აჭანდარა (პოლტავსკოე) (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church – 2nd half of the XIX century, village of Achandara (Poltavskoe) (Cultural Heritage Monument)
  11. ეკლესია – XIX ს., სოფ. დრანდა Church – XIX c., village of Dranda
  12. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ბაბუშარა (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი) Church – Middle Ages, village of Babushara (Cultural Heritage Monument)
  13. ეკლესია – XII-XIII სს., სოფ. ოქტომბერი Church – XII-XIII cc., village of Oktomberi
  14. არქიტექტურული კომპლექსი – გვიანი შუა საუკუნეები, სოფ. ოქტომბერი Architectural Complex – Late Middle Ages, village of Oktomberi
  15. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ჩხალთა Church – Middle Ages, village of Chkhalta
  16. ეკლესია – ადრე შუა საუკუნეები, სოფ. საკენი -Church – Early Middle Ages, village of Sakeni
  17. წმ. თევდორეს ეკლესია – XI ს., სოფ. წებელდა St. Theodore’s Church – XI c., village of Tsebelda
  18. წმ. ეკატერინეს ეკლესია – XI ს., სოფ. წებელდა St. Catherine’s Church – XI c., village of Tsebelda
  19. წმ. გიორგის ეკლესია – XI- XII სს., სოფ. წებელდა St. George’s Church – XI-XII cc., village of Tsebelda
  20. წმ. ანდრია პირველწოდებულის ეკლესია – XI ს., სოფ. წებელდა Church of St. Andrew the First-Called – XI c., village of Tsebelda
  21. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ქვემო აფიანჩა Church – Middle Ages, village of Kvemo Apiancha
  22. ეკლესია – შუა საუკუნეები, სოფ. ოქტომბერი Church – Middle Ages, village of Oktomberi

 




  • ფოტოალბომის სრული ვერსია


     

    გამოყენებული წყარო: ოკუპირებული მემკვიდრეობა - (რელიგიური ნაგებობები ოკუპირებულ აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკასა და ცხინვალის რეგიონში) / მთავარი რედაქტორი: ზ. ვაშაყმაძე, თბილისი / TBILISI, 2021

     



    ნ.ფიფია - მთიელთა მიგრაციის დასაწყისი დასავლეთ საქართველოში წელთაღრიცხვების მიჯნაზე

    ბარონი დე ბაი - აფხაზეთში. ერთი მივლინების მოგონებანი

     

    მე-19 საუკუნეში  აღბეჭდილი  აფხაზეთი

    (მადლობას ვუხდით ქეთევან პავლიაშვილს და სოსო აბრალავას მოწოდებული ფოტომასალისათვის)

    აფხაზეთი და მასში ახალი ათონის სიმონ კანანელის სახელობის მონასტერი

    ავტორი: არქიმანდრიტი ლეონიდე

    წიგნის პირველი გამოცემა 1885 წელს ყოფილა. სურათები მეორე, შევსებული გამოცემიდანაა – სადაც ორი თარიღია მითითებული – 1898 და 1899. პირველ გვერდზე ეს უკანასკნელი თარიღია მითითებული. ეტყობა მეორე თარიღი ცენზურის გავლისაა – "от московскаго духовно-цензурнаго комитета печатать дозваляетця"-ო , რის შემდეგაც დაბეჭდეს ალბათ ეს წიგნი...

     

    ილორი (აფხ.Елыр), სოფელი ოჩამჩირის რაიონში, აფხაზეთი. მდებარეობს შავი ზღვის პირას, ოჩამჩირესთან სიახლოვეს. სოფლის მოსახლეობა 1989 წელს შეადგენდა 2099 ადამიანს და ძირითადად ქართველებით იყო დასახლებული. ეს მიდამო პირველად ისტორიული წყაროებში ნახსენებია XI საუკუნეში. შუა საუკუნეებში ილორი სამეგრელოს სამთავროს ნაწილი იყო. ამ სოფელში მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს შუა საუკუნეების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი არქიტექტურული ძეგლი - ილორის წმინდა გიორგის ეკლესია, რომელიც XI საუკუნის პირველ მეოთხედშია აგებული.1886 წელს მეფის რუსეთის მიერ ჩატარებული აღწერის მონაცემებით ილორში ცხოვრობდა 1120 მართლმადიდებელი ქრისტიანი და 6 სუნიტი მაჰმადიანი. ილორში ორი თავადი, 136 აზნაური, 6 სასულიერო პირი და 982 გლეხი სახლობდა. XIX საუკუნის აღწერებში ილორის მოსახლეობა მიკუთვნებულია ეთნიკურ სამურზაყანოელებს, თუმცა ტერიტორიულად ეს ადგილი სამურზაყანოს არ ეკუთვნოდა. 1926 წლის აღწერით მოსახლეობის ნახევარი აფხაზად ჩაეწერა, დანარჩენი ქართველად. ამავე დროს მცხოვრებთა მხოლოდ 5,6%-მა დაასახელა მშობლიურ ენად აფხაზური, 91,1% მთავარ ენად მეგრული აღნიშნა. შემდგომში ილორის თითქმის მთელი მოსახლეობა ქართველად მოიხსენებს თავს. 1992-93 წლების კონფლიქტის შედეგად სოფელი ილორი თითქმის მთლიანად განადგურდა (განადგურებულია 350 საცხოვრებელი სახლი) და გაუკაცრიელდა.

    ილორის წმ.გიორგის ეკლესია - XI საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, რომელიც აგებულია სოფ.ილორის (ოჩამჩირის რაიონი) შუაგულში, დასავლეთ საქართველოს უმნიშვნელოვანეს სალოცავს წარმოადგენდა. პროპორციათა მოხდენილობითა და შესრულების ტექნიკური დონით იგი ექცევა ნაგებობათა იმ წრეში, რომელშიც ჩანს შუა საუკუნეების საქართველოს წამყვანი რეგიონების მხატვრული მისწრაფებანი. ილორის ეკლესია აფსიდით დასრულებული ერთნავიანი ნაგებობაა, რომელსაც ჩრდილოეთიდან, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან სხვადასხვა ხანის მინაშენები აქვს. აღმოსავლეთ ფასადზე შემონახულია ძველი ქართული წარწერებიანი 5 ქვა, რომლებიც ასევე XI საუკუნის I მეოთხედით თარიღდება. XVII საუკუნეში ილორის ეკლესია ლევან II დადიანმა შეაკეთა. 1736 წელს დაწვეს თურქებმა. აღადგინეს ოდიშის მთავრებმა. ძეგლი საფუძვლიანად შეაკეთეს XIX საუკუნის 40-იან წლებში.

    წყარო:  http://ilori.ge/ilori

    კოდორის ხეობაში სტაციონარული გათხრებისა და ზედაპირული დაზვერვის შედეგად 150-ზე მეტი არქეოლოგიური ძეგლია დაფიქსირებული, რომლებიც ქვის ხანიდან გვიანი შუა საუკუნეების ჩათვლით ხეობის ისტორიას ასახავენ. ძეგლები წარმოდგენილია სხვადასხვა პერიოდის ღია სადგომებითა და ნამოსახლარებით, საწარმოო უბნებით, საკულტო ნაგებობებით, რომელთა მეშვეობით ირკვევა, რომ ძვ.წ. აღ.-ის მეოთხე ათასწლეულის მეორე ნახევრიდან აფხაზეთის მთელი ტერიტორია, მათ შორის კოდორის ხეობა, ყველა ისტორიულ პერიოდში, ერთიანი დასავლურ-კოლხური ცივილიზაციის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს. მეცნიერთა აზრით, აღნიშნული ტერიტორია ოდითგანვე დასახლებული ყოფილა ქართული /სვანები, მეგრელ-ლაზები, შესაძლოა ქართებიც/ და აფხაზური ტომებით.

    http://www.abkhazia.gov.ge/index.php?lng=geo&page=up_his